Trzecia dawka azotu, określana mianem dawki jakościowej. Stanowi kluczowy element intensywnej technologii uprawy pszenicy ozimej. Jej głównym zadaniem jest poprawa parametrów jakościowych ziarna – zwiększenie zawartości białka i glutenu, które decydują o klasyfikacji plonu jako konsumpcyjne lub paszowe. Dawka ta wpływa również na masę tysiąca ziaren (MTZ), masę hektolitra oraz wysokość plonu.
Trzecia dawka azotu wpływa też na plon
Azot podany w fazie liścia flagowego i kłoszenia nie wpływa już znacząco na liczbę ziarniaków na metr kwadratowy. Trzecia dawka zapobiega jednak nadmiernej redukcji kłosków i kwiatów oraz wpływa na budowanie substancji zapasowych w ziarnie. Pszenica ozima pobiera ponad 70% azotu od fazy strzelania w źdźbło do rozpoczęcia kłoszenia. Przed kwitnieniem ziarniaki pobierają średnio 70% azotu zgromadzonego w słomie.
Kiedy azot na kłos?
Termin zastosowania trzeciej dawki azotu zależy od celu agrotechnicznego oraz formy użytego nawozu. Mocznik (azot amidowy) jako nawóz wolno działający należy aplikować wcześniej – jeszcze przed fazą liścia flagowego (BBCH 37-39). Proces hydrolizy mocznika i nitryfikacja wymaga od 6 do 8 tygodni w zależności od temperatury gleby i jej wilgotności.
Nawozy szybko działające zawierające azot w formie saletrzanej i azot w formie amonowej można stosować od fazy liścia flagowego do końca kłoszenia (BBCH 37-59). Jeśli priorytetem jest zwiększenie MTZ, dawkę należy podać w fazie liścia flagowego (BBCH 37-39). Gdy nadrzędnym celem jest poprawa zawartości białka, aplikację można przesunąć do fazy pojawienia się pierwszych ości (BBCH 39-49).
Wysokość dawki jakościowej
Ile azotu na pszenice? Dawka azotu na kłos zwykle kształtuje się na poziomie od 30 do 45 kg czystego składnika na hektar. Na dobrze rozwiniętych plantacjach prowadzonych intensywnie dawka może wynosić 40-50 kg N/ha, natomiast na słabszych stanowiskach 20-30 kg N/ha.
Jeżeli dawka przekracza 50 kg N/ha, należy ją podzielić na dwie części. Pierwszą, stanowiącą 2/3 dawki, stosuje się w fazie liścia podflagowego/flagowego (BBCH 37-39), natomiast pozostałą część na początku kłoszenia (BBCH 49-51).
Dobór formy azotu
Najbardziej zalecane są nawozy zawierające azot w formie saletrzanej (NO₃⁻), charakteryzującej się wysoką mobilnością w glebie i szybkością działania. Saletra amonowa, zawierająca w równych proporcjach formę amonową i azotanową, stanowi optymalny wybór – forma saletrzana działa natychmiast, podczas gdy forma amonowa zapewnia dłuższą dostępność składnika.
Roztwór saletrzano-mocznikowy (RSM) zawierający wszystkie trzy formy azotu stanowi alternatywę dla form stałych zapewniającą stały dopływ pierwiastka. Płynna forma przyśpiesza przyswajanie azotu i ogranicza denitryfikację- jest to szczególnie istotne w warunkach deficytu wilgoci. W wysokiej fazie rozwojowej zbóż zaleca się go aplikować przy pomocy węży do rozlewania.
Warunki wilgotnościowe jako czynnik limitujący
Efektywność trzeciej dawki azotu jest ściśle uzależniona od warunków wilgotnościowych gleby. Azot musi przemieścić się w strefę korzeniową, aby mógł zostać pobrany przez rośliny.
W sezonach mokrych nawożenie najlepiej wykonać w fazach BBCH 43-45. Przy niewielkim deficycie opadów warto przyspieszyć podanie azotu i zabieg wykonać już w fazie liścia podflagowego. W okresie suszy nawożenie azotem jest mało skuteczne – straty nawozów granulowanych w wyniku denitryfikacji mogą sięgać nawet 50%.
Kiedy azot na kłos dolistnie?
W warunkach deficytu opadów uzasadnione jest dokarmianie dolistne zbóż wiosną mocznikiem bez inhibitora ureazy zamiast aplikacji nawozu w formie stałej na kłos. Pierwszy termin aplikacji przypada na fazę widocznego liścia flagowego (BBCH 37) przy stężeniu 8-10%. Drugi termin możliwy jest do połowy kłoszenia (BBCH 51-55) przy stężeniu maksymalnie 5%.
Ryzyko niewłaściwego dawkowania
Zbyt wysoka dawka zwiększa ryzyko wylegania łanu oraz podatność na choroby. Przenawożone rośliny są bardziej wrażliwe na wysokie temperatury, mają większe zapotrzebowanie na wodę, a ich ziarno ma mniejszą masę hektolitra. W warunkach suszy nadmiar azotu może obniżyć plon użytkowy.
Decyzję o zastosowaniu trzeciej dawki, należy podejmować indywidualnie dla każdej plantacji. Trzecia dawka ma sens wyłącznie na zdrowych plantacjach prowadzonych intensywnie. Aplikację nawozu należy zaplanować przed spodziewanymi opadami deszczu, które zapewnią przemieszczenie azotu w strefę korzeniową. Przebieg pogody i stan plantacji mogą wymagać korekty pierwotnych założeń dotyczących rozdziału dawek azotu.
FAQ – trzecia dawka azotu w pszenicy
Jakie jest główne zadanie trzeciej dawki azotu w uprawie pszenicy ozimej?
Trzecia dawka azotu, zwana dawką jakościową, ma na celu przede wszystkim poprawę parametrów jakościowych ziarna poprzez zwiększenie zawartości białka i glutenu, które decydują o klasyfikacji plonu jako konsumpcyjne lub paszowe. Dodatkowo wpływa na masę tysiąca ziaren, masę hektolitra oraz wysokość plonu.
W jakim terminie należy zastosować trzecią dawkę azotu?
Termin aplikacji zależy od formy nawozu i celu agrotechnicznego. Mocznik jako nawóz wolno działający należy aplikować przed fazą liścia flagowego (BBCH 37-39). Nawozy szybko działające z azotem w formie saletrzanej można stosować od fazy liścia flagowego do końca kłoszenia (BBCH 37-59).
Jaka powinna być wysokość trzeciej dawki azotu?
Dawka azotu na kłos zwykle wynosi od 30 do 45 kg czystego składnika na hektar. Na dobrze rozwiniętych plantacjach prowadzonych intensywnie może wynosić 40-50 kg N/ha, natomiast na słabszych stanowiskach 20-30 kg N/ha. Dawki przekraczające 50 kg N/ha należy podzielić na dwie części.
Jak stosować nawożenie dolistne azotem w warunkach deficytu opadów?
W warunkach niedoboru wilgoci uzasadnione jest nawożenie dolistne mocznikiem bez inhibitora ureazy. Pierwszy termin przypada na fazę widocznego liścia flagowego (BBCH 37) przy stężeniu 8-10%. Drugi termin możliwy jest do połowy kłoszenia (BBCH 51-55) przy stężeniu maksymalnie 5%.