Pszenica ozima i jara należą do zbóż szczególnie podatnych na porażenie przez grzyby chorobotwórcze. Bez profesjonalnej ochrony fungicydowej straty plonu mogą sięgać kilkudziesięciu procent. Dodatkowo skażenie ziarna mykotoksynami dyskwalifikuje je jako surowiec spożywczy i paszowy. Zrozumienie biologii poszczególnych patogenów i terminowe wdrożenie ochrony to fundament skutecznego zarządzania zdrowotnością łanu. Kompleksowy program realizowany w terminach T1, T2 i T3 jest standardem w nowoczesnym i intensywnym prowadzeniu plantacji pszenicy.
Choroby podstawy źdźbła i korzeni
Choroby infekujące strefę podstawy źdźbła i system korzeniowy przez długi czas rozwijają się niewidocznie. Fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni wywoływana przez grzyby z rodzaju Fusarium może infekować już jesienią. W monokulturach zbożowych przy wilgotnej, ciepłej jesieni choroba może obniżyć plonowanie o kilkanaście procent, zanim stanie się widoczna gołym okiem. Łamliwość źdźbła powodowana przez Pseudocercosporella herpotrichoides objawia się ciemnobrązowym przebarwieniem wewnątrz pochwy liściowej i prowadzi do wylegania łanu, a w konsekwencji do znaczących strat w plonie końcowym. Obie wymienione choroby zbóż zwalczane są w zabiegu T1 wykonanym w fazie początku strzelania w źdźbło (BBCH 30– 31) – pierwszym zabiegu wiosennym, który musi zadziałać jednocześnie wyniszczająco, leczniczo i zapobiegawczo.
T1 rozpoczyna program ochrony
Jakość zabiegu T1 warunkuje skuteczność kolejnych terminów — dlatego coraz powszechniejszy jest Arcton WG, mikrobiologiczny induktor naturalnej odporności systemicznej roślin, który można zastosować wcześniej niż triazole ze względu na brak ograniczeń temperaturowych.
Z konwencjonalnych rozwiązań na uwagę zasługuje połączenie Rio 500 SC z Generał 300 EC, które jest uzupełnione o substancję czynną dedykowaną do zwalczania mączniaka prawdziwego zbóż i traw np. fenpropidynę lub cyflufenamid.
Choroby liści pszenicy — bezpośrednie zagrożenie dla plonu
Liść flagowy i podflagowy odpowiadają za nawet 80% plonu handlowego, dlatego ich zdrowotność i zieloność w fazie nalewania ziarna jest kluczowa dla wysokiego plonu. Na liściach pszenicy może jednocześnie występować kilka groźnych chorób:
- septorioza paskowana liści (Zymoseptoria tritici) — dominująca choroba liści w Polsce, rozwijająca się bezobjawowo przez kilka tygodni; masowe infekcje następują po opadach deszczu i przy wysokiej wilgotności powietrza
- brunatna plamistość liści (DTR) — szczególnie groźna w monokulturach zbożowych i przy słabym zagospoarowaniu resztek pożniwnych, szybko opanowuje cały aparat asymilacyjny
- rdza brunatna — błyskawicznie opanowuje liście, tworząc charakterystyczne brunatne skupiska zarodników
- rdza żółta — dużej presji sprzyjają chłodne i wilgotne warunki, rosnące zagrożenie ze względu na nowe, agresywne rasy patogena
- mączniak prawdziwy zbóż i traw — choroba o raczej niskiej szkodliwości, ale bardzo łatwo rozpoznawana ze względu na swoiste objawy
Czym zwalczać choroby liści?
Zabieg T2 (BBCH 37–39) musi łączyć środki grzybobójcze zawierające triazole (protiokonazol, mefentriflukonazol) zapewniające działanie interwencyjne i wyniszczająceze strobiluryną lub fungicydem z grupy SDHI o długotrwałym działaniu zapobiegawczym np. Rio 500 SC, który zawiera boskalid. Azoksystrobina (Strobe 250 SC) działa systemicznie i chroni nowe przyrosty, obejmując zasięgiem również kłos. Alternatywą dla wymienionych związków jest benzowindyflupyr. Jest to najnowsza molekuła z grupy SDHI o wyjątkowo długim okresie zabezpieczenia liścia flagowego i podflagowego. W przypadku silnej presji ze strony mączniaka do mieszaniny należy włączyć jeden ze związków dedykowanych do jego ograniczania.
Fuzarioza kłosów — zagrożenie jakości i bezpieczeństwa ziarna
Najgroźniejszą chorobą kłosa jest fuzarioza wywoływana przez Fusarium spp. Patogen infekuje rośliny przez otwarte kwiaty, dlatego termin kwitnienia to optymalny moment na zabieg T3. Grzyby z rodzaju Fusarium wytwarzają mykotoksyny — deoksyniwalenol (DON) i zearalenon (ZEA), które przy przekroczeniu dopuszczalnych norm dyskwalifikują całą partię ziarna ze skupu i przetwórstwa. Mniejsze znaczenie gospodarcze mają septorioza plew oraz czerń zbóż. Jednak przy silnej presji obniżają masę tysiąca ziarniaków i masę hektolitra. Dobrze przeprowadzony zabieg T3 chroni równolegle liść flagowy i podflagowy, przedłużając ich zdrowotność i zieloność w kluczowym okresie nalewania ziarna.
Co na T3?
W T3 optymalnym wyborem są triazole lub ich mieszaniny — metkonazol (Sierra 60 SL) z tebukonazolem — zwalczające szerokie spektrum szczepów Fusarium. Ze względu na złożoną budowę kłosa niezbędny jest dodatek adiuwantu Inex-A, który obniża napięcie powierzchniowe cieczy i zwiększa powierzchnię zwilżania. Cennym uzupełnieniem jest IonBlue — bioaktywne jony miedzi i siarki — działający fitosanitarnie i wspierający wydajne nalewanie ziarna.
Skuteczna ochrona pszenicy
Profesjonalny program ochrony pszenicy wymaga całościowego podejścia łączącego świadomy wybór odmiany o odpowiednim profilu zdrowotności, następstwo roślin i precyzyjnie zaplanowany program fungicydowy. Wybierając środki grzybobójcze do ochrony łanu, warto dostosować je do oczekiwanego plonu ziarna. Uprawy o wyższym potencjale zwykle wymagają intensywniejszej agrotechniki.
FAQ
Na czym polega kompleksowy program ochrony pszenicy?
Nowoczesna ochrona fungicydowa pszenicy opiera się na trzech terminach zabiegowych: T1, T2 i T3, realizowanych w ściśle określonych fazach rozwojowych rośliny. Każdy zabieg pełni inną funkcję ochronną i jest ukierunkowany na specyficzne patogeny dominujące w danym stadium wzrostu. Łączne stosowanie działania wyniszczającego, leczniczego i zapobiegawczego gwarantuje najwyższą skuteczność ochrony.
Co to jest zabieg T1 i jakie ma znaczenie dla całego programu ochrony?
Zabieg T1 wykonywany jest w fazie początku strzelania w źdźbło (BBCH 30–31) i stanowi pierwszą wiosenną interwencję fungicydową ukierunkowaną na choroby podstawy źdźbła. Jego jakość warunkuje skuteczność kolejnych terminów — musi zadziałać jednocześnie wyniszczająco, leczniczo i zapobiegawczo. Coraz powszechniej stosuje się w tym terminie Arcton WG, mikrobiologiczny induktor odporności systemicznej, który można aplikować wcześniej niż triazole ze względu na brak ograniczeń temperaturowych.
Jakie choroby liści stanowią największe zagrożenie dla pszenicy?
Na liściach pszenicy jednocześnie może występować kilka groźnych patogenów: septorioza paskowana liści, brunatna plamistość liści (DTR), rdza brunatna, rdza żółta oraz mączniak prawdziwy zbóż i traw. Septorioza jest chorobą dominującą w Polsce — rozwija się bezobjawowo przez kilka tygodni, a masowe infekcje następują po opadach deszczu i przy wysokiej wilgotności powietrza.
Jakie substancje czynne powinny wchodzić w skład zabiegu T2?
Zabieg T2 wykonywany w fazie BBCH 37–39 powinien łączyć triazole (protiokonazol, mefentriflukonazol) zapewniające działanie interwencyjne i wyniszczające ze strobiluryną lub fungicydem z grupy SDHI o długotrwałym działaniu zapobiegawczym. Rio 500 SC zawierający boskalid oraz azoksystrobina (Strobe 250 SC) działająca systemicznie i chroniąca nowe przyrosty to przykłady skutecznych rozwiązań w tym terminie. Alternatywę dla wymienionych substancji stanowi benzowindyflupyr — najnowsza molekuła z grupy SDHI o wyjątkowo długim okresie zabezpieczenia liścia flagowego i podflagowego.