W uprawie pszenicy ozimej kluczowym wyzwaniem wiosennym jest zabezpieczenie plantacji przed skrzypionkami. Są to szkodniki, które występują powszechnie w zbożach ozimych i jarych. Szkody w uprawach powodują larwy, które należy zwalczać przy pomocy insektycydów. Najczęściej zabieg eliminujący skrzypionki można połączyć z ochroną grzybobójczą oraz nawożeniem dolistnym zbóż.
Skrzypionki — jak wyglądają?
Na plantacjach pszenicy ozimej występują dwa gatunki skrzypionek. Skrzypionka zbożowa (Oulema melanopus) pojawia się zdecydowanie częściej i osiąga długość około 5 mm. Charakteryzuje się zielonkawymi lub niebieskawymi pokrywami skrzydeł z metalicznym połyskiem oraz ceglasto-czerwonym przedpleczem i nogami. Skrzypionka błękitek (Oulema gallaeciana) jest nieco mniejsza, mierzy do 4 mm i wyróżnia się ciemnogranatowymi pokrywami skrzydeł oraz czarnym przedpleczem. Larwy obu gatunków są brunatno-żółte z czarną głową i pokryte lepkim śluzem.
Biologia i okres występowania skrzypionek
W przypadku obu gatunków zimują chrząszcze. Opuszczają naturalne schronienia, gdy temperatura powietrza przez kilka dni utrzymuje się powyżej 10°C. Masowy nalot przypada zwykle na połowę kwietnia, choć termin ten wymaga corocznej weryfikacji poprzez monitoring plantacji. Samice składają jaja na spodniej stronie blaszki liściowej dolnych liści, a po około 14 dniach wylęgają się larwy, przemieszczające się na liść flagowy i podflagowy.
Jakie szkody powoduje skrzypionka zbożowa i skrzypionka błękitek
Uszkodzenia powodowane przez dorosłe chrząszcze nie mają znaczenia gospodarczego, dlatego obecność imago na plantacji zbóż jest sygnałem do przeprowadzenia zabiegu insektycydem. Zdecydowanie większe zagrożenie stanowią larwy żerujące na liściach, zwłaszcza flagowym i podflagowym. Wygryzają one miękisz równolegle do nerwów liściowych, pozostawiając charakterystyczne jasne przebarwienia – białe miejsca, gdzie miękisz odpowiedzialny za fotosyntezę został całkowicie zniszczony. Przy silnej presji szkodnika mogą znacząco uszkodzić liść flagowy i podflagowy, które decydują o budowie plonu ziarna. Straty w plonie mogą wynosić nawet 30% w przypadkach masowego wystąpienia.
Próg ekonomicznej szkodliwości
Zgodnie z zasadami Integrowanej Ochrony Roślin oprysk owadobójczy należy wykonać po przekroczeniu progu ekonomicznej szkodliwości, który w pszenicy ozimej wynosi 1 larwa na 1 źdźbło. Podczas lustracji, warto zwrócić uwagę na dolne liście, gdzie larwy rozpoczynają żerowanie, by wraz z rozwojem, przenieść się na liście górne.
Co na skrzypionkę w pszenicy?
Zwykle występowanie skrzypionki na plantacji pszenicy ozimej nie jest rozciągnięte w czasie – cała populacja pojawia się jednocześnie, co pozwala na jednorazowe wykonanie zabiegu. Z reguły nie jest to zabieg celowy, a łączony z ochroną grzybobójczą w terminie T2.
Larwy skrzypionki są bardzo wrażliwe na substancje czynne z grupy pyretroidów. Do eliminacji szkodnika wykorzystywany jest TopGun 050 CS zawierający lambda-cyhalotrynę. Równie skuteczne są preparaty oparte na deltametrynie (Decis Mega 50 EW), cypermetrynie czy gamma-cyhalotrynie.
Wybierając pyretroidy, należy pamiętać o zakresie temperaturowym ich działania. Optymalna temperatura aplikacji mieści się w przedziale 10-20°C – poza tym przedziałem skuteczność znacznie spada. W przypadku wyższych temperatur lepszym wyborem są środki do zwalczania owadów, które działają powyżej 20 °C. Do tej grupy zaliczane są substancje czynne: acetamipryd oraz flupyradifuron z Sivanto Energy.
Zwiększenie skuteczności zwalczania
Pyretroidy są związkami powierzchniowymi o działaniu kontaktowym i żołądkowym, dlatego podczas ich stosowania kluczowe znaczenie ma równomierne pokrycie liści oraz żerujących larw cieczą roboczą. Powierzchnię zwilżania blaszki liściowej zwiększa adiuwant Inex-A poprzez zmniejszenie napięcia powierzchniowego kropel cieczy roboczej, co przekłada się na lepszą retencję substancji czynnej na powierzchni liścia.
Skuteczność wykonanego zabiegu dodatkowo zwiększa PH OPTI PRO – produkt dedykowany do obniżania pH cieczy roboczej. Środki ochrony roślin najlepiej działają przy pH cieczy opryskowej na poziomie 5,5-6,5, natomiast insektycydy osiągają optymalną skuteczność nawet przy niższym pH wynoszącym 4,5-5,5. Zastosowanie regulatora pH pozwala na stabilizację substancji czynnych i maksymalizację ich biologicznej aktywności.
Praktycznie każda plantacja zbóż ozimych wymaga przeprowadzenia zabiegu insektycydowego ukierunkowanego na zwalczanie skrzypionki zbożowej oraz zdecydowanie rzadziej występującej skrzypionki błękitek. Wykonując zabieg owadobójczy, warto pamiętać o ograniczeniu temperaturowym, który mają pyretroidy.
FAQ – skrzypionka w pszenicy – kiedy występuje i jak ją zwalczać?
Kiedy skrzypionki nalatują na zboża?
Chrząszcze opuszczają naturalne schronienia, gdy temperatura powietrza przez kilka dni utrzymuje się powyżej 10°C. Masowy nalot przypada zwykle na połowę kwietnia, choć termin ten wymaga corocznej weryfikacji poprzez monitoring plantacji.
Jakie szkody powodują skrzypionki w pszenicy ozimej?
Największe zagrożenie stanowią larwy żerujące na liściach, zwłaszcza flagowym i podflagowym, wygryzając miękisz równolegle do nerwów liściowych i pozostawiając charakterystyczne białe przebarwienia. Przy silnej presji szkodnika mogą znacząco uszkodzić liście odpowiedzialne za budowę plonu, a straty mogą wynosić nawet 30%.
Jakie insektycydy można wykorzystać w zwalczaniu skrzypionek?
Larwy skrzypionki są bardzo wrażliwe na substancje czynne z grupy pyretroidów, takie jak lambda-cyhalotryna (TopGun 050 CS), deltametryna (Decis Mega 50 EW), cypermetryna czy gamma-cyhalotryna. W przypadku wyższych temperatur lepszym wyborem są środki zawierające acetamipryd lub flupyradifuron (Sivanto Energy).
W jakim przedziale temperatur działają pyretroidy?
Optymalna temperatura aplikacji pyretroidów mieści się w przedziale 10-20°C – poza tym przedziałem skuteczność znacznie spada. W przypadku wyższych temperatur powyżej 20°C lepszym wyborem są środki zawierające acetamipryd lub flupyradifuron z deltametryną.